Drie keer poëzie

Vorig jaar las ik werk van filosoof Timothy Morton, de professor in de literatuur die klimaatdenker werd. Hij schrijft onder andere over hoe we ons kunnen verhouden tot zaken waarvan de implicaties wat groot zijn voor onze menselijke maat. Zoals het internet, of zoals de klimaatverandering. Hij noemt zulke grote entiteiten hyperobjecten. Morton schrijft over de klimaatverandering als iets dat zich in feite al voltrokken heeft. ‘Ecologisch zijn’ heet een van zijn boeken. Daarin schrijft hij dat we anders kunnen omgaan met onze kennis over de klimaatverandering. Dat doet hij op papier rustig en informerend. Als je hem hoort spreken valt op hoe hoe hard hij moet werken om niet aanhoudend in paniek te roepen: ‘We gaan eraan, mensen, wordt wakker, we gaan eraan.’ Die paniek maakt dat je hem tegelijk wil omhelzen en door elkaar schudden. Nu heeft hij recent ook een podcastserie gemaakt voor de BBC, The end of the world has already happened. Daarin hoor je ook hoezeer hij zich bewust is van de onvruchtbaarheid van paniek. Hij is constant bezig uitwegen te bedenken en manieren te zoeken om de zaken anders te bekijken. Hij spreekt in de eerste aflevering onder andere met psychotherapeute Caroline Hickman, die uitlegt dat als je iets wil bereiken dat niet altijd frontaal hoeft te gebeuren.

Ze citeert uit een gedicht van Emily Dickinson ‘Tell the truth, but tell it slant.’ Wat zoveel wil zeggen als: zeg de waarheid maar doe het zijdelings. Poëzie als vorm zou je in haar geheel natuurlijk zijdelings kunnen noemen. Je zegt ‘de waarheid’ via de metafoor of de vergelijking. 

’s Avonds kruiste Dickinson opnieuw mijn pad. Ik stuitte op de eerste aflevering van de gelijknamige serie die nu te zien op Apple TV. Wat een geweldige, rare, uitzinnige ontdekking. Het vertelt het leven van de wereldberoemde zeventiende eeuwse dichteres, die welgesteld opgroeide in het noordoosten van Amerika en met haar oeuvre het modernisme inluidde. Die serie is een mix van kostuumdrama, tienerkomedie en spoken word. En passant krijg je per aflevering een mogelijke ontstaansgeschiedenis te zien van een van haar beroemde gedichten. Poëzie in actie als het ware. 

Later in de week wandel ik door de Oude Kerk in Amsterdam. Daar is tot eind april een tentoonstelling te zien. Poems for earthlings heet het. Gedichten voor aardbewoners. Oók poëzie in actie. Wat het ook moeilijk maakt om erover te schrijven. Het is iets om zelf te ondergaan. De kerk is door het kunstwerk (opnieuw) een plek waar je temidden van dreiging veilig kunt zijn. Een plek die tegelijk die dreiging vorm kan geven en er troost tegen kan bieden. Die tegelijk aanklacht en vluchtheuvel kan zijn. Doembeeld en thuishaven. Zoals poëzie dat kan.